20.11.16



ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ

Ο άνθρωπος είναι το κέντρο του κύκλου της ζωής, αλλά όμως δεν είναι ο ίδιος ο κύκλος της ζωής. Ανήκουμε στον κόσμο, αλλά αυτός ο κόσμος δεν μας ανήκει, δεν είναι κτήμα μας. Είμαστε οι διαχειριστές της ζωής και όχι οι ιδιοκτήτες της. Δεν είμαστε δούλοι του κόσμου, ούτε όμως γίναμε κι αφεντικά του. Απλώς παραμένουμε οικονόμοι της ζωής1.
Με αυτόν τον κάπως αφοριστικό τρόπο απεικονίζουμε την κρίση του ανθρωπισμού στον νεώτερο δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό. Ο αναγεννησιακός ανθρωπισμός πρόβαλε τον άνθρωπο ως το επίκεντρο της πραγματικότητας και κατέφυγε στα ανθρωπιστικά γράμματα, προκειμένου να καταστεί ανθρώπινος ο άνθρωπος (homo humanis). Αγαθή κι επαινετή η πρόθεση του ανθρωπισμού, όπως επίσης αγλαοί2 αποδείχθηκαν οι καρποί του μέσα στον επακολουθήσαντα διαφωτισμό με την καθιέρωση των δικαιωμάτων του ανθρώπου που υπόσχονται την ελευθερία ως εγγύηση της ανθρωπιάς του ανθρώπου.
Το αναπόφευκτο ατόπημα του ανθρωπισμού είναι η διολίσθησή του στον ατομικισμό. Ο Humanismus (ανθρωπισμός, ουμανισμός) κατάντησε Individualismus (ατομικισμός). Λέμε άνθρωπος και εννοούμε άτομο. Μιλούμε για τον πολίτη και έχουμε στον νου τον ιδιώτη. Αναφερόμαστε στον εαυτό μας και εξυπονοούμε το εγώ μας σε τέτοιο βαθμό, ώστε να λησμονούμε τον άλλο που συνυπάρχει μαζί μας και το όλον μέσα στο οποίο συνανήκει το εγώ μας μαζί με καθένα άλλο του. Οι λογοτέχνες προφήτευαν από τον προπερασμένο αιώνα ήδη: «Όλοι στον αιώνα μας χώρισαν και γίνανε μονάδες, ο καθένας αποτραβιέται στη μοναξιά του, ο καθένας απομακρύνεται απ’ τον άλλον, κρύβεται και κρύβει το έχει του3 και καταλήγει ν’ απωθεί τους ομοίους του και ν’ απωθείται απ’ αυτούς»                                              (Ντοστογιέφσκι).
[…]
Για να υπερβεί ο ανθρωπισμός την κρίση του απαιτείται να προβεί σε μια μόνο σωτήρια πρωτοβουλία: να αποποιηθεί τον ατομικισμό. Για να μιλήσουμε με την γλώσσα των ποιητών μας: «Το καίριο στη ζωή αυτή κείται πέραν του ατόμου. Με τη διαφορά ότι, αν δεν ολοκληρωθεί κανείς ως άτομο —κι όλα συνωμοτούν στην εποχή μας γι’ αυτό— αδυνατεί να το υπερβεί» (Ελύτης). Ο ανθρωπισμός χρειάζεται, αλλά δεν αρκεί έτσι όπως κατάντησε, δηλαδή σαν ατομικισμός.
Απαιτείται ο ανθρωπισμός και περιττεύει ο ατομικισμός. Είναι επιτακτική ανάγκη των καιρών μας να περάσουμε από την εξατομίκευση του ανθρώπου στον εξανθρωπισμό του ατόμου. Με δυο λόγια, πρέπει να απελευθερώσουμε τον ανθρωπισμό από τον ατομικισμό. Όταν ο άνθρωπος αυτοπεριορίζεται στο άτομο, τότε αυτοχειριάζεται4 υπαρξιακά. Ο ατομικισμός είναι το καρκίνωμα του ανθρωπισμού.
Ο ορίζοντας για την αποδέσμευση του ανθρωπισμού από τον ατομικισμό είναι ο κοινωνισμός5. Ο ανθρωπισμός χρειάζεται να κοινωνικοποιηθεί, δηλαδή ο άνθρωπος να αντιληφθεί την ύπαρξή του ως συνύπαρξη κι όχι σαν δήθεν αυθύπαρκτη μονάδα αποκομμένη από το περιβάλλον της, όπως δυστυχώς συμβαίνει με το άτομο. […] Με μια απλή φράση: ο άνθρωπος δεν υπάρχει απλώς, αλλά συνυπάρχει κυρίως.
Ο άνθρωπος είναι συνάνθρωπος, αλλιώτικα καταντά απάνθρωπος. Ο ανθρώπινος άνθρωπος δεν είναι ατομικός αλλά κοινωνικός: δεν αποτελεί ύπαρξη αλλά συνύπαρξη. Πυξίδα για τον ασφαλή διάπλου6 ανάμεσα στην Σκύλλα της εξατομίκευσης και στην Χάρυβδη της μαζοποίησης είναι η κοινωνικοποίηση του ανθρωπισμού. Χωρίς να διακινδυνεύουμε κανενός είδους προφητεία και δίχως να καταφεύγουμε σε ιστορικοφιλοσοφικές μαντείες, πιστεύουμε ότι ο κοινωνισμός του ανθρωπισμού είναι η επιταγή των καιρών μας.
(Μάριος Μπέγζος, «Ο κοινωνισμός του ανθρωπισμού»,
Ευθύνη, τεύχος 420, Δεκέμβριος 2006, σελ. 647-648).
[ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2007]
1. οικονόμοι της ζωής: διαχειριστές της ζωής
2. αγλαοί ... καρποί: λαμπρά, αξιοθαύμαστα αποτελέσματα
3. το έχει του: αυτό που διαθέτει    4. αυτοχειριάζεται: αυτοκτονεί
5. κοινωνισμός: κοινωνικοποίηση    6. διάπλους: το πέρασμα

Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (80-100 λέξεις).
Β1. Να αναπτύξετε σε 70-90 λέξεις το περιεχόμενο του ακόλουθου αποσπάσματος από το κείμενο: «Ο άνθρωπος είναι συνάνθρωπος, αλλιώτικα καταντά απάνθρωπος».
Μονάδες 15
Β2. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς, εκτός των άλλων, και την επίκληση στην αυθεντία. Να εντοπίσετε δύο περιπτώσεις επίκλησης στην αυθεντία.
Μονάδες 10
Β3. Οι ακόλουθες λέξεις και φράσεις χαρακτηρίζουν ένα επίσημο ύφος λόγου. Να αποδώσετε με ύφος πιο ανεπίσημο και οικείο τις υπογραμμισμένες λέξεις: να καταστεί ανθρώπινος ο άνθρωπος, ατόπημα, να υπερβεί την κρίση, να αποποιηθεί τον ατομικισμό, επιταγή των καιρών
Μονάδες 5
Β4. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί συχνά στο κείμενό του α΄ πληθυντικό πρόσωπο. Να δικαιολογήσετε την επιλογή του αυτή.
Μονάδες 5
Γ. Σε μια εποχή με μεγάλο έλλειμμα ανθρωπιάς έχει σημασία να οργανώνονται εκδηλώσεις που βοηθούν όσους συνανθρώπους μας το έχουν ανάγκη. Να γράψετε ένα άρθρο στην εφημερίδα του σχολείου σας, όπου θα εξηγείτε γιατί πρέπει να στηρίζονται τέτοιες προσπάθειες. Παράλληλα, να αναφερθείτε στη συμβολή της παιδείας στην καλλιέργεια της ανθρωπιστικής συνείδησης, ιδιαίτερα των νέων (500-600 λέξεις).


ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

 Α. ΠερίληψηΟ Μπέγζος στο κείμενό του πραγματεύεται το ζήτημα της εκτροπής του ανθρωπισμού από τον αρχικό προσανατολισμό του. Εκπροσωπώντας το όλο, τονίζει την αναγκαιότητα συλλογικής δράσης των ατόμων. Αναφέρεται στην κρίση του ανθρωπισμού αντιπαραβάλλοντάς τον με τη διάσταση που έλαβε στην Αναγέννηση. Για την εδραίωση του ανθρωπισμού προτείνει την ολοκλήρωση της ανθρώπινης ύπαρξης και την απαγκίστρωση του από τον ατομικισμό. Τέλος τονίζει ότι αυτό υλοποιείται με τη συνειδητοποίηση από την πλευρά του ατόμου της κοινωνικής του φύσης και συνύπαρξης.
 
Β1. Ο άνθρωπος ως κοινωνικό ον αυτοπραγματώνεται μέσα από την κοινωνική ζωή και βρίσκεται σε αδιάκοπη σχέση αλληλεξάρτησης με την κοινωνία. Γι’ αυτό με τη συμπεριφορά του χρειάζεται να αποβλέπει στο κοινωνικό συμφέρον και να αποδεικνύει έμπρακτα την κοινωνική του συνείδηση. Οι πράξεις του είναι απαραίτητο να διαπνέονται από αισθήματα
φιλαλληλίας, αλτρουισμού, αλληλοσεβασμού που θα οδηγήσουν στην εμπέδωση της συνεργασίας και στη διασφάλιση της κοινωνικής ομαλότητας. Σε αντίθετη περίπτωση, εγκλείεται στο εγώ του, παραδίδεται στον ατομικισμό και αντιμετωπίζει το συνάνθρωπο ως αντικείμενο εκμετάλλευσης και μέσο ικανοποίησης προσωπικών συμφερόντων. Έτσι καταλήγει να λειτουργεί αντικοινωνικά και μετατρέπεται σε τροχοπέδη για την κοινωνική συμβίωση.
 
Β2 α) «Όλοι στον αιώνα μας χώρισαν και γίνανε μονάδες…και ν’ απωθείται
απ’ αυτούς» ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ
 
β) «Τον καίριο στη ζωή αυτή κείται…αδυνατεί να το υπερβεί» ΕΛΥΤΗΣ
 
Με την επίκληση στην αυθεντία, ο συγγραφέας συμβάλλει στην ενίσχυση της επιχειρηματολογίας προσδίδόντας στο κείμενο εγκυρότητα και αντικειμενικότητα.
 
Β3 Καταστεί = γίνει
Ατόπημα = σφάλμα, λάθος
Υπερβεί = ξεπεράσει
Αποποιηθεί = αρνηθεί
Επιταγή = απαίτηση
 
Β4
Λειτουργικότητα της χρήσης α΄ πληθυντικού προσώπου.
Η χρήση του α΄ πληθυντικού προσώπου είναι διάχυτη σε όλο το κείμενο. Με αυτήν επιδιώκεται η γεφύρωση της απόστασης ανάμεσα στον αναγνώστη και το συγγραφέα, ενώ παράλληλα προσδίδεται στο κείμενο οικειότητα και αμεσότητα. Επίσης, καθολικεύεται ο προβληματισμός του συγγραφέα, αφού παρουσιάζεται ως μέλος του συνόλου. Τέλος, υπογραμμίζεται η έμμεση συμμετοχή του στο μέγεθος του προβλήματος της ανθρωπιστικής κρίσης, υπονοώντας ότι η αντιμετώπιση της είναι υπόθεση όλων μας «Λέμε...με καθένα άλλο του».

 ΜΑΘΗΜΑΤΑ …. ΑΝΘΡΩΠΙΑΣ
Η διοργάνωση του τηλεμαραθώνιου για μια ακόμη φορά από την ιδιωτική τηλεόραση στέφθηκε με επιτυχία, όπως μαρτυρούν τα ποσοστά της τηλεθέασης. Αυτή ωστόσο, δεν είναι η μοναδική προσπάθεια που αποσκοπεί στην ανακούφιση όσων συνανθρώπων μας έχουν ανάγκη. Μάλιστα, είναι χρέος μας να επικροτούμε ανάλογες πρωτοβουλίες ιδίως στην εποχή μας που γενικά χαρακτηρίζεται αντιανθρωπιστική.
 
Α’ ζητούμενο: Γιατί πρέπει να στηρίζονται τέτοιες προσπάθειες
1. Η εποχή μας δεν έχει ανάγκη από ένα θεωρητικό ανθρωπισμό, αλλά από έναν ανθρωπισμό αγωνιστικό και μαχόμενο.
2. Αποδεικνύουν έμπρακτα το επίπεδο του δημοκρατικού ήθους και του πολιτισμού των σύγχρονων κοινωνιών.
3. Ανακουφίζουν όσους βρίσκονται σε δυσχερή θέση απαλύνοντας κοινωνικές ανισότητες, καταπολεμάται ο παρασιτισμός τους και τίθενται τα θεμέλια για την ομαλή ένταξη και την ενεργό προσφορά τους στο κοινωνικό σύνολο.
4. Με αυτόν τον τρόπο, ο κοινωνικός μηχανισμός αποκτά υγιή μέλη που μετην εργατικότητα τους προσφέρουν στην οικονομική ευημερία.
5. Ταυτόχρονα, καλλιεργούνται οι αρετές του αλληλοσεβασμού, της αλληλεγγύης και του αλτρουισμού και εδραιώνεται η κοινωνική συνοχή.
6. Επιπλέον, ο προσπάθειες αυτές, επιβάλλονται από την παρατήρηση της ίδιας της κοινωνικής πραγματικότητας. Η ανεπάρκεια των κρατικών , η υπολειτουργία του κράτους πρόνοιας, αλλά και των κοινωνικών φορέων και θεσμών (οικογένειας και σχολείου) καθώς και η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που χρειάζονται βοήθεια για να επιβιώσουν, αποτελού θλιβερή παραδοχή.
 
Μετάβαση: Γι’ αυτό και οι μεμονωμένες πρωτοβουλίες επίσημων και
ανεπίσημων φορέων μόνο ως μέτρα ανακουφιστικά μπορούν να ιδωθούν. Η
ουσιαστική βελτίωση της κατάστασης και η εδραίωση των ανθρωπιστικών
ιδεωδών αποτελεί και μέριμνα παιδείας.
Β’ ζητούμενο: Ποια η συμβολή της παιδείας στην καλλιέργεια της
ανθρωπιστικής συνείδησης ιδιαίτερα των νέων.
1. Η εκπαίδευση που παρέχεται από το σχολείο καλείται να εγκαταλείψει τον
τεχνοκρατικό προσανατολισμό και να αποκτήσει ανθρωποκεντρικό
χαρακτήρα.
2. Επομένως, κύριο μέλημά της θα γίνει όχι μόνο η αναμετάδοση των
γνώσεων, αλλά η διαμόρφωση ηθικών προσωπικοτήτων που θα
διαπνέονται από τις αρχές του ανθρωπισμού και της φιλαλληλίας.
3. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση μπορεί να συμβάλει η διδασκαλία μαθημάτων
που θα μεταλαμπαδεύσουν διαχρονικές ηθικές αξίες, όπως είναι τα αρχαία
ελληνικά και τα θρησκευτικά που συμπυκνώνουν τις αρχές του κλασικού
και χριστιανικού ανθρωπισμού.
4. Φορείς του ανθρωπισμού είναι και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί αλλά και γενικότερα οι πνευματικοί άνθρωποι που με το παράδειγμά τους θα διδάξουν το σεβασμό στη διαφορετικότητα, την ισοτιμία και τις αρχές της αποδοχής και της συνεργασίας.
5. Οι δημοκρατικοί θεσμοί στα σχολεία ενισχύουν τη δραστηριοποίηση των νέων στα σχολεία για τα κοινωνικά προβλήματα και συμβάλλουν στην επικοινωνία και αλληλοκατανόησή τους.
6. Στα πλαίσια των μαθητικών κοινοτήτων και των δεκαπενταμελών συμβουλίων μπορούν να οργανώνονται δραστηριότητες κοινωνικής προσφοράς που φέρνουν τους μαθητές σε επαφή με τα προβλήματα και τους εμφυσούν την αξία της εθελοντικής προσφοράς.
7. Με την αρωγή των ηλεκτρονικών μέσων οι μαθητές μπορούν να ενημερωθούν, αλλά και να κοινοποιήσουν τις πρωτοβουλίες τους μέσω διαδικτύου σε άλλα σχολεία εντός ή εκτός των εθνικών συνόρων, προκειμένου οι ενέργειές τους να στηριχτούν από την πλειονότητα των νέων ανθρώπων.
8. Το σχολείο τέλος, είναι ένας χώρος όπου συνευρίσκονται μαθητές διαφορετικής κοινωνικής προέλευσης. Γι’ αυτό και η λειτουργία του πρέπει να στηριχθεί στην ισότιμη μεταχείρισή τους και στην καλλιέργεια τα συμπληρωματικότητάς τους.
9. Η παιδεία βέβαια δεν είναι μόνο ευθύνη του σχολείου αλλά και της οικογένειας μέσω της οποίας ενσταλλάσσονται ηθικές αρετές και αξίες όπως η αλληλοκατανόηση, η συνεργασία και η αλληλοβοήθεια.
Επίλογος: Βέβαια αξίζει να τονιστεί ότι και οι υπόλοιποι φορείς κοινωνικοποίησης μπορούν να συμβάλλουν στη διαμόρφωση ανθρωπιστικών ιδανικών.

πηγή: http://www.romvos.edu.gr/
 

26.10.16




ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 
Η «ανθρωπιά» είναι μια λέξη του καιρού μας, ένας όρος κοινόχρηστος, ένα νόμισμα που κυκλοφορεί σ’ όλα τα χέρια, γιατί συμβαίνει η ανταλλακτική του αξία να είναι πολύ μεγάλη. Και με την «ανθρωπιά» εννοούμε, φυσικά, τη συμπόνια, τη συμμετοχή, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στο πάθος του γείτονα. Και όχι μόνο του γείτονα. Του κάθε ανθρώπου. Άλλοτε χρησιμοποιούσαν τον όρο «ανθρωπισμός». Έλεγαν: «αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής» και με τούτο εσήμαιναν μια προσωπικότητα που ξοδευόταν ολόκληρη για να κάμει το καλό. Ο Ντυνάν, για παράδειγμα, ο ιδρυτής του «Ερυθρού Σταυρού», υπήρξε ένας τέτοιος ανθρωπιστής. Πέρα απ’ ό,τι θα μπορούσε να ενδιαφέρει αποκλειστικά το άτομό του, εσυλλογίσθηκε τους ανθρώπους που έπασχαν, έξω από διάκριση φυλής και θρησκείας, «εν πολέμω και εν ειρήνη».

Ο «ανθρωπιστής», ένας άνθρωπος με σπουδαίες ικανότητες, που αναλίσκεται με ειλικρίνεια, χωρίς υστεροβουλία, ακόμη και χωρίς τη θεμιτή, επιτέλους, από πολλές απόψεις, επιθυμία της υστεροφημίας, υπήρξε, για πολλούς αιώνες, ένα θαυμάσιο ιδανικό, που οι προγενέστεροι το επρόβαλλαν στους μεταγενέστερους. Ακόμη τότε η «ανθρωπιά», μολονότι δεν έπαυε να είναι κοινή απαίτηση, δεν είχε καταντήσει κοινόχρηστος όρος. Ήταν η σπάνια, η υψηλή παρουσία, όπου μόνο μερικές εκλεκτές φύσεις κατόρθωναν να φτάσουν. Και ακόμη, μια καθημερινή άσκηση που ο καθένας την επιθυμούσε για τον εαυτό του, θεωρώντας την αυτονόητο χρέος του, χωρίς να συλλογίζεται ότι θα μπορούσε και διαφορετικά να την αξιοποιήσει.
Το γεγονός ότι η απαίτηση της «ανθρωπιάς» έχει γίνει κοινός τόπος σήμερα δεν είναι χωρίς ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει πως η οικουμενική ψυχή αισθάνεται βαθύτερα την ταλαιπωρία του ανθρώπου και αναζητεί διέξοδο.
Περιττό να προστεθεί πως και η ανθρωπιά, καθώς κι ένα σωρό άλλοι όροι, έχει υποστεί  τρομακτικές διαστρεβλώσεις. Όποιος είπε πως οι ιδέες είναι καθώς τα υγρά, που παίρνουν το σχήμα του μπουκαλιού τους, είχε, βέβαια, πολύ δίκιο. Και με τους όρους το ίδιο συμβαίνει. Αλλάζουν νόημα, αλλάζουν απόχρωση, κατά τον τρόπο που τους μεταχειρίζεται κανείς και κατά τον σκοπό που επιδιώκει χρησιμοποιώντας τους. Έτσι, μπορούμε να μιλούμε όλοι για ανθρωπιά, αλλά να εννοούμε ολωσδιόλου διαφορετικό πράγμα ο καθένας.
Έπειτα, ένας όρος, μια λέξη, μια έκφραση, που βρίσκεται ολοένα στο στόμα μας, σιγά σιγά φτωχαίνει, αδειάζει, αποστεώνεται, αυτοακυρώνεται. Φοβούμαι πως ίσια ίσια αυτό έχει συμβεί με την ανθρωπιά. Αρκεί μια ματιά ολόγυρά μας, για να το νιώσουμε καλύτερα τούτο. Η καθημερινή ζωή ολοένα και περισσότερο χάνει τη θαλπωρή, τη γλυκιά ζεστασιά της. Είναι ένας χειμώνας χωρίς αλκυονίδες. Η «καλημέρα», αυτό το χαρούμενο άνοιγμα παραθύρου προς τον αίθριο ουρανό, μεταβάλλεται σιγά σιγά σε μορφασμό. Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά αισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα.
Λησμονούμε, ωστόσο, πως η ανθρωπιά είναι κυριότατα βούληση, δεν είναι γνώση, δεν είναι μόνο γνώση. Και δεν είναι λόγος, είναι πράξη. Είναι ένας ολόκληρος εσωτερικός κόσμος, στην τελείωσή του, που ακτινοβολεί παντού. Η ανθρωπιά αποκλείει τη μισαλλοδοξία, την καταφρόνηση του άλλου ανθρώπου· είναι επιεικής και ήπια. Περιέχει πολλή συγκατάβαση και πολλή κατανόηση. Η ανθρωπιά είναι κυκλική παρουσία. Δεν βρίσκεται στραμμένη προς ένα μονάχα σημείο του ορίζοντα. Εκείνος που είναι αληθινά ανθρώπινος δεν μπορεί παρά να είναι, σε κάθε περίσταση, ανθρώπινος. Η ανθρωπιά δεν είναι επάγγελμα, δεν είναι όργανο αυτοπροβολής και επιτυχίας. Είναι απάρνηση. Πρέπει πολλά ν’ αρνηθείς, για να κερδίσεις τα ουσιωδέστερα. Αλλά δεν είναι και παθητική κατάσταση. Ολωσδιόλου αντίθετα, αποτελεί μορφή αδιάκοπης ενέργειας. Είναι πολύ ευκολότερο να γίνεις «μέγας ανήρ» παρά να γίνεις «μεγάλος άνθρωπος». Η Ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα μεγάλων ανδρών. Αλλά έχει πολύ λίγους «ανθρώπους» να παρουσιάσει.
I.Μ.Παναγιωτόπουλος, Ο Σύγχρονος Άνθρωπος.Οι Εκδόσεις των φίλων, Αθήνα 1988. 18η έκδοση (Διασκευή). [ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2014]

A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).                                                                              Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων το περιεχόμενο του αποσπάσματος που ακολουθεί: «Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά αισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα.».                                                                 Μονάδες 10
Β2. α) Να βρείτε δύο τρόπους ανάπτυξης στην πρώτη παράγραφο του κειμένου (Η «ανθρωπιά» … «εν πολέμω και εν ειρήνη») και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας        . 
Μ 6
β) Ποια νοηματική σύνδεση εκφράζουν οι διαρθρωτικές λέξεις:
έτσι (στην τέταρτη παράγραφο), ωστόσο (στην έκτη παράγραφο).                              
Μονάδες 4
Β3. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
αναλίσκεται, οικουμενική, διαστρεβλώσεις, ολωσδιόλου, ευζωίας.                                Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
κοινόχρηστος, συμμετοχή, αυτοακυρώνεται, γνώση, αδιάκοπης.                                  Μονάδες 5
Β4. α) Να αιτιολογήσετε τη χρήση των εισαγωγικών στις παρακάτω περιπτώσεις:
«αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής» (στην πρώτη παράγραφο)
«Ερυθρού Σταυρού» (στην πρώτη παράγραφο).                                                                         Μονάδες 2
β) Να εντοπίσετε στο κείμενο τρεις εκφράσεις με μεταφορική σημασία.                                  
 Μ 3
Γ1. Σε άρθρο σας, που θα δημοσιευτεί σε τοπική εφημερίδα, να αναφερθείτε σε φαινόμενα που αποδεικνύουν το έλλειμμα ανθρωπιάς στην εποχή μας, αλλά και σε δραστηριότητες, ατομικές και συλλογικές, που αποσκοπούν στον περιορισμό αυτού του ελλείμματος (500-600 



ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

A.1
Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος αναφέρεται στην έννοια της ανθρωπιάς. Πρόκειται για μια λέξη με τεράστια σημασία, η οποία περιγράφει τη συμπαράσταση στο συνάνθρωπο. Στο παρελθόν μάλιστα «ο ανθρωπιστής» αποτελούσε εξαιρετικό πρότυπο συμπεριφοράς, με χαρακτηριστική την απουσία ιδιοτέλειας, ενώ η έννοια της ανθρωπιάς δεν ήταν «κοινόχρηστη» ούτε κοινότοπη. Αντίθετα, σήμερα αποτελεί κοινό αίτημα, καθώς η ανάγκη για βοήθεια είναι μεγαλύτερη. Πρέπει ,βέβαια, να διευκρινιστεί, ότι ,όπως πολλές έννοιες, έτσι και εκείνη της ανθρωπιάς, εξαιτίας της συχνής της χρήσης σήμερα έχει παραποιηθεί. Σε αυτό έχει συντελέσει η επιδίωξη της ευμάρειας από το σύγχρονο άνθρωπο και το έλλειμμα ευγένειάς του. Η ανθρωπιά, ωστόσο, προϋποθέτει ανοχή, ευγένεια και όχι προσβολή στο συνάνθρωπο, απαιτεί δράση και όχι μόνο περίσκεψη.

Β1.
Είναι κοινά παραδεκτό ότι στη σύγχρονη εποχή παρουσιάζεται έντονο το φαινόμενο της έλλειψης ανθρωπιάς. Πρωταρχικά, η ατομικιστική στάση ζωής που επικρατεί σήμερα συντελεί στην εκδήλωση και την όξυνση του φαινομένου. Οι άνθρωποι πλέον ενδιαφέρονται περισσότερο για τις προσωπικές τους υποθέσεις, ιδιωτεύουν, αποκόπτονται από τους συνανθρώπους τους και κάποτε τους βλάπτουν. Παράλληλα, το πνεύμα υλικού ευδαιμονισμού που επικρατεί δυσχεραίνει την εκδήλωση ευγενών αισθημάτων. Το άτομο είναι προσανατολισμένο στην απόκτηση υλικών αγαθών παραγκωνίζοντας την πνευματική και ηθική καλλιέργεια. Άλλωστε για πολλούς σήμερα – σε μια εποχή ιδιοτέλειας και έκπτωσης των ηθικών αξιών – τα ευγενικά αισθήματα θεωρούνται παρωχημένα και μη συμβαδίζοντα με το τεχνοκρατικό πνεύμα της εποχής. Άρα, η ανθρώπινη απληστία και η επιδίωξη της ευμάρειας εξοβελίζουν καθετί ευγενικό στον άνθρωπο.

B2. α)
Η παράγραφος αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων:
-Ορισμός: οριστέα έννοια: «ανθρωπιά». Ο συγγραφέας επιχειρεί να προσεγγίσει την έννοια της
ανθρωπιάς ως μια αξία με βασικά στοιχεία τη συμπόνια και τη συμμετοχή στο «πάθος» του
συνανθρώπου (γένος –ειδοποιός διαφορά).
-Παράδειγμα: «Ο Ντυνάν … εν ειρήνη.»

Β2.β)
Έτσι : συμπέρασμα
Ωστόσο: αντίθεση

Β3.α)
- Αναλίσκεται: ξοδεύεται, καταναλώνεται
- Οικουμενική: παγκόσμια, πανανθρώπινη
- Διαστρεβλώσεις: παραποιήσεις, αλλοιώσεις
- Ολωσδιόλου: εντελώς, πλήρως
- Ευζωία: ευμάρεια, καλοπέραση, ευημερία

Β3.β)
- Κοινόχρηστος: ιδιωτικός, προσωπικός
- Συμμετοχή: αποχή, απουσία
- Αυτοακυρώνεται: αυτοεπιβεβαιώνεται, αυτοεπικυρώνεται
- Γνώση: άγνοια, αμάθεια
- Αδιάκοπης: περιστασιακής, στιγμιαίας

Β4.α)
«αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής»: αυτούσια παράθεση των λόγων κάποιου
«Ερυθρού Σταυρού»: ο τίτλος-επωνυμία του Οργανισμού

Β4.β)
«Η ανθρωπιά … είναι ένα νόμισμα»


«(οι όροι) αλλάζουν απόχρωση»
«Η ανθρωπιά είναι κυκλική παρουσία


Γ1.
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
Επικοινωνιακό Πλαίσιο :
Άρθρο σε τοπική εφημερίδα
Ενδεικτικός τίτλος: Ζητείται … ανθρωπιά!

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:
Επικαιρική αφόρμηση: αφορμή για τη σύνταξη του άρθρου αποτέλεσε κάλεσμα τοπικού
ραδιοφωνικού σταθμού για την συγκέντρωση τροφίμων για ευπαθείς κοινωνικές ομάδες.

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ:
Α. Ζητούμενο: Φαινόμενα που αποδεικνύουν το έλλειμμα ανθρωπιάς στη σύγχρονη εποχή:

(1) Οικονομικός-υλικό τομέας:
- ανεργία
-οικονομική εξαθλίωση, φτώχεια, άθλιες συνθήκες διαβίωσης
-κραυγαλέες οικονομικές ανισότητες
-ανελέητη εκμετάλλευση της φύσης που υπονομεύει την ποιότητα ζωής

(2) Κοινωνικός τομέας:
-κρίση επικοινωνίας (επιδερμικές σχέσεις των ανθρώπων)
-έξαρση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας ( βία , εγκληματικότητα)
-ρατσισμός και διακρίσεις (φυλετικές, εθνικές, κοινωνικές)

(3) Ηθικός τομέας:
Κρίση ηθικών αξιών που εκδηλώνεται ως:
- κυριαρχία ατομικισμού και ιδιοτέλειας
- φιλαυτία, απληστία
- ανηθικότητα, αμοραλισμός

(4) Πολιτικός τομέας:
-πολιτικές διώξεις αντιφρονούντων
-πόλεμοι, τρομοκρατία
-θανατική ποινή , ανισότητες στην απονομή δικαιοσύνης
-απουσία κράτους πρόνοιας για τις ευπαθείς ομάδες

(5) Πνευματικός τομέας:
-χρήση της επιστημονικής και τεχνολογικής ανάπτυξης σε βάρος του ανθρώπου
-μορφωτικές ανισότητες
-φανατισμός , δογματισμός, μισαλλοδοξία

Αναλυτικότερα και ενδεικτικά:

  •  Οι άνθρωποι, ιδίως στις τριτοκοσμικές χώρες, ζουν σε άθλιες συνθήκες εξαιτίας της έλλειψης
  • τροφής, νερού και στέγης. Οι πόλεμοι, οι λιμοί, οι επιδημίες και η έλλειψη φαρμάκων, οι φυσικές καταστροφές απέναντι στις οποίες είναι αβοήθητοι συνδέονται με τη μεγάλη θνησιμότητα.
  •  Παράλληλα, συχνά επικρατούν καθεστώτα αυταρχικά και η τρομοκρατία, τα βασανιστήρια και οι εκτελέσεις, οι κάθε μορφής εξευτελισμοί και ταπεινώσεις παρατηρούνται καθημερινά και μαζικά.
  •  Μεγάλα είναι τα ποσοστά αναλφαβητισμού και απάνθρωπες οι συνθήκες εργασίες τόσο των
  • ενηλίκων όσο και παιδιών. Ιδίως τα δικαιώματα γυναικών και παιδιών παραβιάζονται
  • κατάφωρα σε αυτές τις χώρες (κακοποίηση, πορνεία, εμπόριο οργάνων).
  •  Οι έντονες κοινωνικές και ταξικές ανισότητες, η υποβαθμισμένη ποιότητα ζωής στα αστικά
  • κέντρα, η ανεργία και η ολοένα και αυξανόμενη καταπάτηση εργασιακών δικαιωμάτων δημιουργούν ένα ζοφερό περιβάλλον.
  •  Σε αυτό έρχεται να προστεθεί και η κρίση της δημοκρατίας (διαφθορά, αναξιοκρατία,
  • γραφειοκρατία) και η επικράτηση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας (βία, εγκληματικότητα, τρομοκρατία).
  •  Οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων των γυναικών αλλά και των ευπαθών κοινωνικών ομάδων δεν είναι λίγες ούτε πλέον συγκαλυμμένες.

Β Ζητούμενο: Ανάληψη ατομικών και συλλογικών δραστηριοτήτων:

(1)Ατομικές δραστηριότητες:
Στράτευση σε εθελοντικούς σκοπούς με:
- υλική-οικονομική ενίσχυση: προσφορά χρημάτων, εφοδίων, φαρμάκων, ειδών ρουχισμούκ.α
- ηθική ενίσχυση –στήριξη ευπαθών ομάδων συνανθρώπων: ΑΜΕΑ, εξαρτημένα άτομα,
άνθρωποι τρίτης ηλικίας κ. α
- προσωπική εργασία: συνδρομή στη διανομή συσσιτίων, φαρμάκων, περιβαλλοντικές δράσεις
- επιστημονική γνώση, αναλόγως του επιστημονικού τομέα στον οποίο ο πολίτης εξειδικεύεται
(π. χ Γιατροί χωρίς σύνορα)
- συστηματική αιμοδοσία, δωρεά οργάνων

(2) Συλλογικές δράσεις:

Συλλογικές δραστηριότητες είναι δυνατόν να αναληφθούν από:
- Ανθρωπιστικές και εθελοντικές οργανώσεις που θα αγωνίζονται για την προστασία
ανθρώπινων δικαιωμάτων και την αντιμετώπιση οξυμένων κοινωνικών προβλημάτων
- Από ΜΜΕ τα οποία θα γνωστοποιούν στην κοινή γνώμη προβλήματα που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση και θα καλούν τους πολίτες να μετέχουν σε αυτή (διαφημιστικές εκστρατείες, σχετικές εκπομπές, αφιερώματα, κοινωνική δικτύωση)
- Από τον επιστημονικό κόσμο: κινητοποίηση επιστημόνων μέσω των αρμόδιων
επιστημονικών –επαγγελματικών τους συλλόγων π. χ Ιατρικός Σύλλογος -Φαρμακευτικός Σύλλογος, Τεχνικά επιμελητήρια
- Από τον καλλιτεχνικό κόσμο και τους διανοούμενους: με το έργο και τη δημόσια παρουσία τους μπορούν να ευαισθητοποιήσουν τους πολίτες για την εκδήλωση πνεύματος αλληλεγγύης
π. χ διοργάνωση συναυλιών , καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, έγγραφη κατάθεση των απόψεών τους μέσω του Τύπου και της τέχνης
- Από τον επιχειρηματικό κόσμο με οικονομική ενίσχυση ή με την ανάληψη κοινωφελούς
δράσης

Επίλογος:
Το πλήθος και η ένταση των κοινωνικών προβλημάτων απαιτούν τη συστράτευση τόσο των πολιτών ως άτομα όσο και των συλλογικών φορέων μιας κοινωνίας.